Fantasy (z ang. fantazja) - angielskie s?owo, które przyj??o si? jako ogólna nazwa dla nowego gatunku literatury. Gatunek ten wyewoluowa? z szerzej poj?tej dziedziny literatury, czyli fantastyki. Jest, obok science fiction, jej drug? najwi?ksz? poddziedzin?. Posiada rozmaite podgrupy, jak low fantasy (quasi-historyczna), dark fantasy, high fantasy, urban fantasy, space fantasy, „magia i miecz”, czyli heroic fantasy, oraz (teraz mo?na j? okre?li? ju? jako klasyczn? podgrup?) - epic fantasy. Podgrupy owe nie oznaczaj? wi?kszych ró?nic w samej tre?ci czy w ideach propagowanych przez autorów, lecz raczej w stylu pisania, ?ród?ach inspiracji oraz w ogólnym „nastroju” dominuj?cym w utworach, na przyk?ad mrocznym, ba?niowym, heroicznym, pseudohistorycznym, dziejów alternatywnych, postapokaliptycznym, czy religijnym. Utwory, które mo?na opisa? t? ogóln? nazw?, s? do?? rozmaite i adresowane do czytelników w ró?nym wieku, od dzieci, przez m?odzie?, do doros?ych. Wi?kszo?? klasycznych dzie? tego gatunku przeznaczona jest raczej dla doros?ych czytelników. St?d fantasy niekiedy nazywana jest te?, do?? obrazowo, ale w du?ym uproszczeniu, „ba?ni? dla doros?ych”. Zacz?tki fantasy wida? ju? w ko?cu XIX wieku, u ko?ca epoki romantyzmu, lecz jej „z?oty wiek” przypada na lata 60. i 70. XX wieku, podczas gdy „z?oty wiek” jej starszej siostry – science fiction - przypada na lata 50. i 60.

Najbardziej znanymi autorami fantasy, których dzie?a ukonstytuowa?y byt gatunku, s? m.in. J. R. R. Tolkien, Andre Norton, Ursula K. Le Guin, Marion Zimmer Bradley, Roger Zelazny, T. H. White, Terry Pratchett, C. S. Lewis, Robert E. Howard, Peter S. Beagle, Fritz Leiber,Frank Herbert.

Inni popularni autorzy to: Robert Holdstock, Stephen Lawhead, Patricia A. McKillip, Tim Powers, Neil Gaiman, Jack Vance, Glen Cook, David Eddings, Robin Hobb, Philip Pullman,Lawrence Watt Evans, Guy Gavriel Kay, Andrzej Sapkowski, Feliks W. Kres, Tomasz Pacy?ski, Ewa Bia?o??cka, Anna Brzezi?ska, Nik Pierumow, R. A. Salvatore, Stephen King, J. K. Rowling, Jacek Piekara, George R. R. Martin, Christopher Paolini, Maja Lidia Kossakowska, Jakub ?wiek.

Utwory tego gatunku s? najcz??ciej umiejscowione w fikcyjnym ?wiecie, w którym poza zwyk?ymi prawami fizyki i biologii dzia?a te? magia oraz inne nadnaturalne moce i specyficzne prawa. Kostium tych utworów jest zazwyczaj, cho? nie zawsze, ?redniowieczny lub staro?ytny, ewentualnie renesansowy lub zbli?ony do epoki wczesnoprzemys?owej – wszystkie te czasy s? znane z ziemskiej historii, a jedyn? ró?nic? jest dzia?anie magii i wyst?powanie istot mitycznych lub ba?niowych obok gatunku ludzkiego. Zazwyczaj psychologia postaci, motywacje i zachowania s? realistyczne albo zmierzaj?ce w stron? realistycznego opisu, co sprawia, ?e mo?emy uwierzy? i poczu? si? swojsko w?ród postaci, które pochodz? z mitologii lub ba?ni. ?wiat w ksi??kach fantasy jest fikcyjny, mitologiczny lub ba?niowy, czasem mniej lub bardziej umowny, ale potraktowany przez autora jak ?wiat historyczny, który si? kiedy? zdarzy?, jak kronika, i st?d wynika niezwyk?a moc oddzia?ywania tego gatunku, poprzez uprawdopodobnienie postaci i wielk? precyzj? opisu ich ?wiata.

W fantasy unika si? sformu?owa? takich jak „dawno temu” lub „w odleg?ym kraju”. S? one typowe dla bajek i ba?ni tradycyjnych, a fantasy jest przeciwie?stwem nieokre?lono?ci i braku precyzji, bo one nie wystarczaj? odbiorcy „wspó?czesnych ba?ni”. Dobrze jest te?, aby autor w?ród „magicznego” i „heroicznego” ?wiata potrafi? ukry? aluzje do wspó?czesno?ci i jej realnych problemów. Owe „wspó?czesne ba?nie” s? gatunkiem nastawionym, zaprogramowanym na dylematy moralne oraz na kontestacj? ró?nych przejawów i zjawisk realnej wspó?czesno?ci. Ich cz?sto wyst?puj?c? cech? jest swoiste proekologiczne nastawienie i dowarto?ciowywanie my?lenia irracjonalnego, instynktownego oraz ?wiata uczu? i religijno?ci przeciwnego zaawansowanej technologii i stechnicyzowaniu ?ycia. Mówi si? nawet, ?e w tym gatunku, tak bardzo eskapistycznym, mniej wa?ne jest to, „o czym on jest”, a bardziej to, „o czym on nie jest”. Czego u?ywania i opisywania unika, tego istnieniu si? sprzeciwia.

Fantasy to opowie?ci, które czerpi? z mitologii ró?nych ludów. Imiona staro?ytnych bóstw i bohaterów przewijaj? si? w co trzecim dziele lub marnym dzie?ku. Najcz??ciej na warsztat autorów trafiaj? mity: skandynawskie, celtyckie, greckie, rzymskie, saskie, fi?skie lub s?owia?skie, jak równie? judeochrze?cija?skie, czy bliskowschodnie. Równie? legenda arturia?ska jest jedn? z najwa?niejszych podstaw i ?róde? tego gatunku. Utwory te odtwarzaj? staro?ytny ?wiat tych mitologii, nadaj?c imionom znanych postaci mitycznych (jak Baldur, Artur, Odys, Thor, Morgana, Merlin) wspó?czesny i bardziej ludzki wymiar. Ale nie do ko?ca odtwarzaj?, równie cz?sto przetwarzaj?, zmieniaj?, przerysowuj?, wykorzystuj?, czy te? parodiuj? i wy?miewaj?. Znajdziemy w nich ca?y przekrój rodzajów literackich, nastrojów i idei, od przypowie?ci religijnej, ba?ni chrze?cija?skiej, przez romans heroiczny, epos, dramat obyczajowy, fantazj? polityczn?, a? do horroru, love story, powie?ci psychologicznej, komedii, parodii, a nawet manifestów religii neopoga?skich.

Literatura fantasy posiada d?ug? kolekcj? oko?ogatunkowych dzia?a?, w których udzia? bior? autorzy oraz ich fani. Powstaj? wi?c kluby, gry fabularne, dramaty sceniczne, poezje, opowiadania, komiksy oraz tzw. fanfiction, filmy fabularne, gad?ety, grafika komputerowa, malarstwo fantasy oraz muzyka inspirowana t? twórczo?ci? – s? to najcz??ciej gatunki muzyki popularnej, g?ównie folk, heavy metal, rock, gotyk oraz muzyka powa?na i etniczna. Muzyka inspirowana twórczo?ci? fantastyczn? zwana jest niekiedy muzyk? fantastyczn? lub muzyk? tolkienowsk?. Najwybitniejszymi grafikami i malarzami tworz?cymi w oparciu o literatur? fantasy s?: Alan Lee, Ted Nasmith, John Howe, Anke Eissmann, Katarzyna Chmiel. Najbardziej znanymi zespo?ami graj?cymi muzyk? fantastyczn? s? Blind Guardian, Rhapsody, Nightwish - power metal oraz Bal Sagoth, Summoning - black metal.